اهمیت و جایگاه مجری در نماز جمعه
اهمیت و جایگاه مجری در نماز جمعهبسیار خوشوقتم که در این جلسه مجریان نمازهای جمعه سه استان آذربایجان شرقی ، آذربایجان غربی و اردبیل اجتماع فرموده اند. شما عزیزان در سنگرهایی مشغول خدمت هستید که سنگر « ولایت » است ، سنگر ارتباط مردم با « ولی الله » است. ستاد اقامه نماز جمعه منتظر قدوم مبارک حضرت مهدی (عج) و پایگاهی است که در آن ندای تقوی ، ندای وحدت ، ندای عارف اسلام و « ذکر الله » بلند است.
در آغاز کلام توجه شما را به آیه ی شریفه ی « یا ایّهَا الّذینَ آمنوا اِذا نودیَ للصّلوهِ مِن یَوم الجُمعهِ فَاسعَوا اِلی ذِکرِالله و ذَروُا البَیعِ ذلکُم خَیرٌ لَکُم اِن کُنتُم تَعلَمونَ » جلب می کنم.
اگر به مضمون این آیه دقت کنیم ، چند نکته ی قابل توجه می یابیم :
نکته اول
در آنجا که می فرماید :
« ای مردم با ایمان زمانی که شما به سوی نماز جمعه ندا داده می شوید ... »
در اینجا « ندا به سوی نماز جمعه » موضوعیت دارد.
نکته دوم
مسئله ی قابل بحث دیگر « فَاسعَوا » می باشد.
نکته سوم
دقت در مسئله ی « ذکر الله » در آیه ی مذکور است.
نکته چهارم
جایگاه نماز جمعه مدّ نظر است. زیرا در آیه اشاره می شود : « ذلِکُم خَیرٌ لَکُم » یعنی این نماز از دنیا و همه چیز آن بهتر است.
در نکته اول که بحث « ندا » مطرح می گردد ، منظور از « ندا » فقط « اذان گفتن » نیست. بلکه به معنای فراهم کردن هر چه بهتر متعلقات حضور مردم است. به عبارت دیگر از طریق صدا و سیما ، بلند گوها ، اعلامیه ها و به هر طریق ممکن زمینه ی حضور بیشتر و گسترده تر مردم را فراهم نموده تا نماز جمعه با رونق بیشتر برگزار گردد.
در نکته دوم ، « فَاسعَوا » علاوه بر ندا ، به شتاب در رفتن به نماز جمعه اشاره دارد. گر چه مستحب است برای نمازهای دیگر انسان آهسته قدم بردارد. ولی در اینجا «فَاسعَوا اِلی ذِکرِالله » یعنی ، « بشتابید به سوی یاد خدا » مطرح است. بنابراین در این موضوع حکمتی نهفته است و آن حکمت این است که نماز جمعه نمازی عادی نیست ، نماز جمعه نمازی عبادی ـ سیاسی است. به همین دلیل باید در حرکت به سوی آن شتاب کرد و از ابتدای خطبه ها حضور یافت. به تعبیر دیگر نباید صبر کنیم تا خطبه ها به پایان برسد و فقط دو رکعت نماز بخوانیم.
نکته سوم ، مسئله « ذکر الله » در این آیه ی شریفه است. در خصوص این مسئله در تفاسیر مختلف آمده است که هم خطبه ها « ذکر الله » است و هم خود نماز زیرا در خود قرآن می خوانیم که « اَقم الصَّلوه اِنّ الصّلوه تَنهی عَنِ الفَحشاءِ و َ المُنکَرِ وَلَذِکرُ اللهِ اَکبَر » .
بنابراین خطبه ها نیز جزء نماز جمعه است. حتماً این جمله معروف یا مضمون حدیث را شنیده اید که « نماز جمعه دو رکعت شده است.» چون نماز جمعه دو خطبه دارد که جزء نماز است. ولی افرادی سهل انگاری میکنند و چنین مطرح می کنند که از نظر فتوی اگر کسی از اول خطبه ها حضور نداشته باشد مشکلی نیست و نمازش باطل نمی شود. ولی قاعدتاً خطبه ها جزء نماز است و باید از ابتدای خطبه ها حاضر بود مگر آن که کسی عذر موجهی داشته باشد. یعنی برای نمازگزار عادت نشود که پس از تمام شدن خطبه ها ، فقط برای ادای دو رکعت نماز حاضر شود. چرا که « ذکر الله » حتماً شامل خطبه هاست.
مفهوم« فاسعوا الی ذکر الله » شتاب کنید به سوی یاد خدا همان خطبه هاست. زیرا خطبه ها متضّمن دعوت به تقوی ، بیان مسائل اسلام و مسلمین ، بیان مصالح جهان اسلام ، تبین و تحلیل مسائل سیاسی روزمره که در جلسات قبل تشریح شده است.
نکته ی مهّم دیگر این است که « ماسِوَی الله » را فراموش کنید. یعنی در ساعت نماز جمعه دنیا و بیع را رها کنیم. « فَاذا قُضِیَتِ الصّلاهُ فَانتَشِروا فی الارضِ » البته پس از پایان نماز ، اشکالی ندارد که به کارهای روزمره چون کسب و کار ، دید و بازدید، تفریح ، ورزش و غیره بپردازیم.
ظاهراً منظور از « بیع » فقط معاملات نیست بلکه منظور هر کاری غیر از نماز است. به تعبیری « بیع » به عنوان یکی از مصادیقی که انسان را از یاد خدا باز می دارد ، ذکر شده است. یعنی پس از نماز به سایر کارهای دنیوی بپردازید. اما در ساعت نماز « فَذَروا البیَعَ » یعنی « انِقِطاعِ اِلَی الله » پیدا کنید.
مردم در این نماز به وسیلة خطیب نماز جمعه با ولی امر مسلمین ارتباط پیدا می کنند. چون بعضی از ائمه جمعه که مربوط به مراکز استانها هستند، مستقیماً توسط مقام معظّم رهبری ( ولی امر مسلمین ) تعیین می شوند. ائمه جمعه محترم شهرستانها هم به وسیله ی « شورای سیاست گذاری » که منتخب رهبری هستند ، انتخاب و تعیین می گردند. بالاخره به نحوی « امام جمعه » مردم را با مقام شامخ « ولایت » و بالنتیجه با مقام « امامت » و مولایمان حضرت حجت ابن الحسن صلوات الله علیه مرتبط می سازد.
یکی از برکات انقلاب اسلامی یا یکی از دستاوردهای مهم انقلاب ، احیای نماز جمعه به عنوان یک دستور قرآنی و الهی است. به قول عزیزی اگر ما از سایر برکات انفلاب چون استقلال ، آزادی ، حاکمیت احکام اسلامی و ... بگذریم ، برای ما همین یک برکت یعنی زنده کردن نماز جمعه کافی است.
قبل از انقلاب از نماز جمعه خبری نبود ، فقط در چند نقطه نماز اقامه می شد. یک امام جمعه فرمایشی درباری که توسط شاه تعیین شده بود ، در مسجد شاه تهران نماز می خواند. البته در مناطقی دیگر هم نماز خوانده می شد که از طرف دستگاه سلطنتی نبودند. مثلاً آیت الله العظمی اراکی در مسجد امام شهرستان قم نماز می خواندند اما تعداد نمازگزاران شاید از 200 نفر هم تجاوز نمی کرد. شاید در تهران هم 40 و 50 نفر در همان نماز فرمایشی شرکت می کردند. در مشهد هم مدتی در مسجد گوهرشاد نماز جمعه با چند نفر معدود اقامه می شد. ظاهراً در شهرستانهای دیگر هم خبری از اقامه نماز جمعه نبود. اما امروز در 465 شهر نماز جمعه آن هم با شکوه و رونق فراوان اقامه می گردد. البته باید تلاش کرد تا این دستاورد و برکت مهم انقلاب اسلامی ، با عظمت هر چه بیشتر برگزار شود.
بدیهی است شما مجریان محترم نماز جمعه و اعضای دیگر ستادها ، وقت صرف کرده و بذل همت کنید تا مقدمات نماز جمعه را هر چه بهتر فراهم نمائید. مطمئناً همه شما بخاطر « الله و خالِصاً لِوجهِ الله » به این وادی قدم می گذارید.
منظور از فراهم کردن مقدمات با شکوه تر نماز جمعه این است که محیط های نماز جمعه از آرامش کامل بهره مند باشند. همچنین فضای برگزاری نماز از بهداشت و نظافت و تهویه ی مطبوع برخوردار باشد. یعنی شرایط به گونه ای نباشد که مردم در تابستان از گرما معذب شوند و در زمستان از سرما.
خلاصه باید جاذبه هایی ایجاد کرد تا بهانه به دست افراد بهانه جو ندهیم. یعنی از طرف عزیزان دست اندرکار حجّت تمام گردد ، مثلاً همه مصلّی ها و مساجد به وضو خانه ، فرش سیستم صوتی مناسب و تجهیزات لازم مجهز گردند. بدین ترتیب از بهانه جویی افرادی که دلیل عدم شرکت خود را کمبود امکانات ذکر می کنند ، مانع شویم. البته زحمت تهیّه مقدمات به عهده ی عزیزان و دوستان عضو ستاد می باشد.
علاوه بر مقدمات نماز جمعه مقارناتی هم دارد که عبارتست از تهیه ی نوارهای سخنرانی خطیبان محترم جمعه. ضروری است که سخنان ائمه جمعه ضبط و پیاده شده و حتی در صورت امکان به صورت مقالات چاپ گردد. در هر حال باید سعی کنیم تا پای نسل جوان به مصلّی ها کشیده شود و از معارف اسلام و و اخبار و تحلیلهای مربوط به کشورمان و جهان با خبر باشند.
نباید گمان کنیم مخاطبین ما در نماز جمعه ، همان مخاطبان معمولی مساجد یعنی چند پیرمرد و پیرزن هستند . بلکه باید سعی کنیم نماز جمعه مرکز تجمع جوانان باشد. زیرا امروز جوانان در خلاء فکری بوده و مورد هجوم فرهنگ مبتذل غرب قرار گرفته اند.
مهمترین بحث ائمه محترم جمعه در سمینارهای سراسری ، منطقه ای و استانی این است که چگونه جوانان را جذب نماز جمعه کنیم ؟ همچنین در سایه چه اقداماتی خطبه ها را جذابتر و پرمحتواتر نمائیم ؟ البته این وظیفة ائمه جمعه است که کیفیت و کمّیت و محتوای خطبه ها را به گونه ای تنظیم کنند که جوانها بیشتر جذب شوند. مسئله بعدی که در زمینه ی مسائل فرهنگی نماز جمعه قابل توجه است ، مسئله مدیریت خوب و برنامه ریزی دقیق است. اخیراً « شورای سیاسی گزاری » یک « چارت تشکیلاتی » تهیه و برای دفاتر ائمه جمعه فرستاده است. پس از بررسی این چارت آنرا از نظر تعداد اعضای ستاد ، تعداد اعضای ستاد ( چند برادر و چند خواهر ) و مشاورین ائمه جمعه بسیار جالب دیدم. بنابراین تا حدودی اقدام کرده ایم ، البته اینکه طبق همان طرح بوده یا اینکه تصرفاتی کرده ایم ، دقیقاً نمی دانم ؟ اما در کل در یک سال اخیر تحولاتی در ستادهای نماز جمعه ، تعیین شوراهای مشورتی و سیاستها و برنامه های آن صورت گرفته است.
حال اگر اعضای این ستادها ، خلاقیت و ابتکار داشته باشند ، می توانند در زمینه ی برگزاری نماز جمعه نقش بسزایی ایفاء نمایند. مثلاً اگر به جایگاه نماز جمعه تهران دقت بفرمائید ، گرچه نماز جمعه در تهران الحمد الله هم نفرات زیادی شرکت می کنند و هم امکانات بسیار خوبی دارد که قابل قیاس با سایر مناطق نیست ، اما می تواند تا حدی برای شهرهای دیگر الگو باشد ، زیرا مثلاً هر هفته یا هر ماه دکور جایگاه عوض می شود ، مثلاً رنگ پرده ها و محراب تغییر می کند. در حالی که در بعضی از شهرها 20 یا 25 سال است که دکور جایگاه به همین شکل است و هیچ تنوعی ایجاد نشده است. البته این مورد را جهت مثال ذکر کردیم و آن قدرها مهم نیست و مسائل دیگری وجود دارد که بیشتر قابل توجه است. لیکن این گونه موارد چندان هم در چشم بیننده بی تأثیر نیست. اگر دکور جایگاه جالب و جذّاب باشد ، ناخودآگاه بیننده و جوان را جلب کرده و به تماشای نماز می کشاند. یعنی تأثیر خود را بر نگاه بیننده گذاشته است. یا اگر سیستم صوتی مرتّب و مناسب باشد قطعاً بر مستمعین اثر می گذارد. همچنین نظافت محلهای برگزاری نماز ، مسئله قابل توجهی است. در بعضی از مناطق مسئله نظافت در مصلی ها و یا وضوخانه ها رعایت نمی شود، نوعاً شکایتهایی نیز در این زمینه شده است.
نکته ی بعدی نقش مجریان محترم نماز جمعه شده است. بعد از خطیب جمعه ، مجری نقش مؤثری در برگزاری نماز دارد. نکاتی چون صدا و صوت مجریان چگونه باید باشد ؟ یا چگونه و از چه نوع شعارهایی در نماز استفاده بکنند ؟ آیا از همان شعارهای قدیمی یا تغییر و تحولی در آن باید ایجاد شود ؟ اینها برخی نکاتی هستند که در انتخاب مجریان نماز جمعه باید مدّنظر قرار داده شود.
نقش ستاد نماز جمعه در تنظیم برنامه مخصوصاً در نطق از خطبه ها بسیار چشمگیر است. یعنی از چه کسی به عنوان خطیب و سخنران دعوت می کنند؟ البته معمولاً با امام جمعه در این زمینه مشورت شود. ولی باید این طور نباشد که خدای ناکرده شخصی که صلاحیت ندارد از تریبونی که مخصوص مقام ولایت یا نماینده ولایت یعنی ولی امر مسلمین است ، سوء استفاده نماید ، یا مسائلی را طرح کند که مخل نظام باشد و ایجاد تفرقه کند.
مبادا « مَدْحُ مَنْ لا یَسْتَحِقُ المَدحَ یا ذَمُ مَن لا یَسْتَحِقُ الذَّمَّ » در کار باشد. همه این موارد نکات ریزی است که رعایت آن به عهده ی ستادهای محترم نماز جمعه می باشد. البته همه عزیزان به این نکات توجه دارند فقط جهت تذکر و یادآوری به این مسائل اشاره شد.
به هر حال شما خدمت بزرگی به اسلام و جمهوری اسلامی ارائه می دهید. چرا که نماز جمعه یکی از مراکزی است که باعث تقویت نظام و تقویت ولایت فقیه است. امروز لبه ی تیز حملات دشمن متوجه مقام شامخ ولایت است.
چون به قول امام ( رضوان الله تعالی علیه ) امریکا از ولی فقیه سیلی خورده است. به همین دلیل حملات استکبار جهانی و مزدوران داخلی متوجه این مقام است. البته گاهی ممکن است صریحاً این کار را انجام دهند و گاهی نیز دست به اقداماتی می زنند که موجب تضعیف بازوان ولی فقیه باشد. به عنوان مثال در مجلس شورای اسلامی که پسوند « اسلامی » دارد ، متاسفانه قوانینی به تصویب برسد که با 90 دستور صریح اسلام مخالفت داشته باشد. یکی دیگر از شاهکارهای مجلس ششم ، کنوانسیون رفع تبعیض از زنان بود. یعنی به جای آنکه در آنجا جمع شوند و مشکلات مردم چون بیکاری ، تورم و گرانی را حل کنند ، چنین برنامه های ضد اسلامی را انجام می دهند.
با توجه به مطالب مذکور ، اهمیت نماز جمعه به عنوان پایگاهی برای مقام « ولایت امر » و « ولایت فقیه » روشن می شود. بنابراین باید کاری کرد تا سخنران و برنامه ها حساب شده و با هدف انتخاب شوند. همچنین برای تقویت باورهای دینی بیش از پیش جوانان تلاش کنیم. بکوشیم تا آنان از خلاء فکری نجات پیدا کنند و برای شبهات القا شده ، پاسخهای قانع کننده ای در نماز جمعه بشنوند.
علاوه بر همه مسائل گفته شده ، تجمع مسلمین آنهم هفته ای یکبار ، تجلّی وحدت مسلمانان است. خداوند سالی یکبار کنگره ی عظیم حج را مقرر فرموده است تا نماینده ی کشورها دور هم جمع شده و کنگره ی حج را تشکیل دهند. حال اگر هفته ای یکبار مسلمانان در « حجّ المَساکِین » دور هم جمع شوند ، این تجمع دشمن شکن است. دشمن از حضور مردم در نماز جمعه حساب می برد. به عنوان مثال بسیار مهم است که در یک شهر 100 هزار نفری ، 200 نفر در نماز جمعه حضور یابند یا اینکه 10 هزار نفر جمع شوند. برای دشمنان انقلاب ، تعداد شرکت کنندگان نماز جمعه مهم است. نقل می کنند آمار تمام نماز جمعه های شهرستانها قبل از اینکه به شورای سیاست گزاری ائمه جمعه برسد به خارج از کشور منتقل می شود. یعنی ستون پنجم هر هفته در مورد نفرات حاضر در نماز جمعه ، کدام شهر خلوت بوده و کجا شلوغ ، یا چه شهارهایی می دادند، چه بحث هایی مطرح شود به دشمنان ما گزارش می دهند. به عبارتی همه دنیا دوتا چشم داره دو تا هم قرض کرده و به این پایگاه و مرکز مهم تجمع اسلامی نگاه می کند.
در خاتمه مجدداً تأکید می کنم شما عزیزان در مرکزی که نماز عبادی و سیاسی است ، یعنی هم دعوت به تقواست و هم دعوت به وحدت و هم بیانگر مسائل روز در جهان اسلام است خالصانه در این راه خدمت می کنید ، اجرتان پیش خدا محفوظ است و قطعاً مشمول ادعیه اذکیه حضرت ولی عصر ( عج ) و مشمول ادعیه مقام معظم رهبری خواهید بود.
© تمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به مدیریت حوزه علمیه استان تهران می باشد