گزارش سفر قزاقستان
گزارش سفر قزاقستاناین همایش، دومین كنگره رهبران ادیان جهانی و سنتی بود که در شهر آستانا اما در محل كاخ صلح و دوستی نیز كه تنها 12 روز از بهرهبرداری آن میگذشت در روزهای 21 و 22 شهریور ماه برگزار شد.
موضوع اصلی این كنگره عبارت بود از: «دین ، جامعه و امنیت بین المللی»
در این همایش 43 هیئت مذهبی به نمایندگی از 20 كشور جهان شركت داشتند. بیش از 160 نفر از شركت كنندگان این همایش پیرو ادیان، اسلام، مسیحیت، (فرق كاتولیك، مذاهب مختلف ارتدوكس، مذاهب مختلف پروتستان)، یهودی (سفرادیم، اشكنازی) بودایی، دائوئیزم، شینتوئیزم بودند.
در این كنگره هیأتی از جمهوری اسلامی ایران به ریاست حجت الاسلام و المسلمین رشاد رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و ریاست گروه اسلام و مسیحیت و عضو شورای انقلاب فرهنگی شركت داشت. دیگر اعضاء این هیئت عبارتند از: آقای دكتر حسین كلباسی اشتری استاد دانشگاه و رئیس گروه اسلام و یهودیت، آقای حسن صفرخانی رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در قزاقستان و خانم رشیدبیگی كارشناس مركز گفتگوی ادیان.
در این كنگره مقرر شده بود كه شركت كنندگان در چارچوب موضوع اصلی كنگره درد بخش آزادی مذاهب و احترام به سایر ادیان و «نقش رهبران در تحكیم امنیت بین المللی» سخنرانی و بحث و تبادل نظر كنند. بنابر همین توافق حجت الاسلام و المسلمین رشاد مقالهای با عنوان «امنیت جهانی و تقارب و تعامل ادیان» و آقای كلباسی مقالهای با عنوان «آزادی مذاهب و احترام به سایر ادیان» به دبیرخانه این كنگره ارائه نمودند. و ریاست هیئت ایرانی در این رابطه سخنرانی نمود. مقرر است كلیه مقالات در كتاب مجموعه مقالات دومین كنگره رهبران جهانی و سنتی به چاپ رسد.
این كنگره با سخنرانی رئیس جمهوری قزاقستان آغاز شد و در پایان با تأكید بر صدور بیانیه دومین همایش رهبران ادیان جهانی و سنتی كه به بیانیه آستانا موسوم است خاتمه یافت. از دیگر برنامههیا این كنفرانی دو ضیافت شام كه یكی به دعوت رئیس جمهور و دیگری به دعوت شهردار شهر آستانا بود در دو شب كنفرانس برگزار شد. همچنین برنامه دیدارهای فرهنگی كه عبارت بود از بازدید موزهها و سمبل شهر آستانا و آكواریوم این شهر در برنامههای میهمانان كنفرانس گنجانده شده بود.
نورسلطان نظر بایف رئیس جمهوری قزاقستان در سخنرانانی افتتاحیه خود گفت: افزایش عدم تحمل مذاهب تا حدی نتیجه روند جهانی شدن است. وی افزود: جهانی شدن چشمان مردم را به بی عدالتی اقتصادی حاكم در جهان نیز باز كرد. به عقیده رئیس جمهوری قزاقستان در چنین شرایطی یك نوع فرار معنوی، فرار از واقعیت صورت میگیرد.
نظربایف افزود: تنها با تدابیر و اقدامهای سیاسی نمیتوان از این بن بستفرهنگی جهانی رهایی یافت و در این امر معلمان روحانی نقش تعیین كننده دارند.
وی تأكید كرد: مسئولیت ویژه رهبران ادیان جهانی و سنتی این است كه نگذارند موعظههای دینی منجر به اختلافهای سیاسی گردد و از سوی دیگر نهادهای دولتی و سازمانهای مخفی برای اهداف خود از اصل دین استفاده نكنند.
رئیس جمهوری قزاقستان گفت: تحمیل یك سنت فرهنگی به سایر فرهنگها، تلاش برای ایجاد مناسبات اجتماعی براساس طراحیهای بیگانه هیچ گاه باعث تفاهم متقابل نمیشود، چنین توسعه طلبی فرهنگی باعث مقابله شدید خواهد شد.
وی افزود: تنها احترام به سنتهای تاریخی سایر اقوام و ملتها، عدالت و صمیمیت در مناسبات تمدنها، مذهبها و مردم میتواند موجب ایجاد صلح و تفاهم شود.
نظربایف در بخش دیگری از سخنان خود گفت: سازمان ملل متحد میتواند مبتكر برگزاری سال تفاهم مذهبی و فرهنگی شود. به گفته وی، از سال آینده میلادی 2007 یكی از شبكههای تلویزیونی قزاقستان به برنامههای درسهای دینی اختصاص خواهد یافت و از شركت كنندگان همایش دعوت كرد، از نفوذ خود برای ایجاد برنامههای تلویزیونهای كشورهای خود استفاده كنند. وی همچنین از رهبران ادیان شركت كننده در این كنگره دعوت كرد، همه ساله در كاخ صلح و تفاهم آستانا شركت كرده و سخنرانی كنند.
پس از سخنرانی افتتاحیه رئیس جمهوری قزاقستان رئیسهای دیگر هیئتها دعوت رئیس جمهور كه مدیریت جلسات را شخصاً به عهده داشت طی دو روز كنگره به سخنرانی پرداختند محور اصلی اغلب سخنرانیها به شرح ذیل بود:
همه ادیان دارای یك هدف هستند هر چند كه طرق آنها مختلف باشد.
رهبران دینی جهان امروزه وظیفه سنگینی به عهده دارند و آن حفظ وحدت مردم جهان است.
بسیاری از سیاستمداران از دین استفاده ابزاری كرده و خشونت ها و دعواهای سیاسی را به نام دین تمام میكنند.
احترام به آزادی دینی بر همگان و برای همه ادیان واجب است و این یك حق بشری است.
رهبران دینی جهان باید جبهه واحدی تشكیل دهند.
تأكید بر مشتركات ادیان كه عبارتست از اخلاق، ایمان به خداوند، آزادی ، عدل، مساوات، رحمت
پیروان ادیان جهت همزیستی مسالمتآمیز با یكدیگر مجبور به گفتگوی ادیان هستند و این گفتگوها در زمان ما ضروری است.
با اشاره به اختلافات حاضر در بین پیروان ادیان كه در حال حاضر در جوامع مختلف وجود دارد اظهار داشتند كه ما متأسفانه به زمان قدیم برگشتهایم و اكنون نباید بگذاریم این اختلافات بیش از این ادامه یابد.
9ـ احترام به حقوق اقلیتهای دینی در هر كشوری لازم و ضروری است.
10- احترام به همه ادیان و آزادیهای شخصی از اختلافات دینی جلوگیری میكند
خلاصهای از سخنرانی حجت الاسلام و المسلمین علی اكبر رشاد رییس هیئت ایرانی:
امنیت میتواند، به فردی و جمعی؛ ملی و فراملی تقسیم شود؛ برای فهم امنیت، نخست باید متعلق امنیت را مورد تحلیل قرار داد؛ امنیت یک مقولة انسانی است، و متعلق امنیت عوارض اتحادی و انضمامی آدمی است؛ آنچه را که ماهیت و هویت آدمی را میسازد و مایة امتیاز انسان از سایر جانوران میگردد، اوصاف و احوال اتحادی او قلمداد میکنیم مانند جان آدمی، دین و ...
سایر ارزشها را که به نحوی دیگر ـ غیر از نسبت هویتساز ـ به آدم منسوب است؛ عوارض انضمامی مینامیم؛ مانند سرزمین، محیط زیست
پس امنیت عبارت است از «وضعیت مصونیت احوال و متعلقات آدمی از تعرض غیر»
عوامل تهدید امنیت و اسباب تامین امنیت، دو رویة یک سکه قلمداد میشوند، آنچه وجود آن موجب زوال امنیت میگردد ، از اینرو برای شناخت اسباب تأمین امنیت نخست باشد عوامل تهدید را باز شناخت دین از مهمترین بلکه خود مهمترین عامل تأمین امنیت در افق ملی و فراملی است
به جهت نقش فوقالعادة دین در تنظیم اعمال و عواطف آحاد انسانی، سوءاستفاده از آن میتواند آثار بس مخربی در حیات بشر بر جای نهد؛ از اینرو دین مانند همه ارزشها، شمشیر دولبه است، در صورت اعتقاد و التزام میتواند بزرگترین عامل امنیت جهانی قلمداد گردد، سوءاستفاده از آن میتواند آن را به ابزاری خطرناک جهت برانداختن امنیت در آفاق جهان بدل گردد.
با توجه به نکات پیشگفته، امروز تنظیم روابط مسالمتآمیز میان رهبران و پیروان ادیان بزرگ، از مبرمترین اقدامهای خیرخواهانه و بشردوستانه بشمار است و باید مصلحان و مومنان، بدان اهتمام ویژه کنند. من با توجه خطورت روابط میان ادیان به بررسی و گمانهزنی مناسبات ادیان در آینده میپردازم، کوشش خواهم کرد ضمن توضیح این مطلب که «آیا روند و فرآیند مناسبات ادیان به سمت تقارب و تعامل پیش میرود یا تباعد و تنازع؟» بر بایستگی نزدیکسازی روابط ادیان و همسوسازی رفتار دینداران انگشت تأکید نهم. میان تمدنها، ممكن است نسبت «تباین» و بیگانگی حاكم باشد
چنانكه ممكن است تمدنها (همه با هم یا برخی با برخی دیگر) مماس و مرتبط باشند
كما اینكه نسبت تقابل نیز میتواند همراه با فرآیندی پیوسته در تنازع بوده و در نتیجه به «تباعد» فزایندهی تمدنها بیانجامد، و میتواند به تجزیه و زوال و در نتیجه، «تساقط» هر دو یا «تغلّب» یكی (مثلاً تمدن جوانتر و پویاتر، یا پربنیهتر و قدرتمندتر) بر دیگری منتهی گردد.
چنانكه رابطهی همگرایانه نیز بر اثر تعامل و تكافل تمدنها، به تكامل متوازی دو تمدن بیانجامد یا به ادغام و تداوم آنها در قالب تولد تمدنی جدید منجر شود.
اغلب مورخان و فیلسوفان تمدنی، ادیان و دینوارهها را موجد یا مقوّم، محرك یا تداومبخش تمدنها میدانند
لهذا به دلیل رابطهی وثیقی كه میان دین و تمدن وجود دارد، میتوان عمدهی نسبتهای مفروض و مناسبات محتمل میان تمدنها را بین ادیان و دینوارههای گوناگون نیز مفروض و محتمل انگاشت. در این مقاله ما سعی خواهیم كرد به اختصار مناسبات ممكن یا مطلوب آتی میان ادیان را (به همراه توجیه علل و دلائل هر فرض) تبیین و در پایان بر ضرورت تنظیم روابط معتدل و منطقی بین ادیان الهی انگشت تأكید بگذاریم
با توجه به تنوع قرائن و أمارات، و فراوانی متغیّرها و مغیّرها، پیشبینی و گمانهزنی در مسأله بسی دشوار بل ناشدنی مینماید. البته كه سخن گفتن از مناسبات آتی ادیان فرع بر رواج دیانت و رونق دینداری است.
عوامل موثر در تكوین منظرها و نظریههای كیفیت مناسبات ادیان به دو گروه كلان: علل و عوامل، قابل طبقهبندی هستند. كما اینكه هر گروه نیز به دو دستهی دروندینی و بروندینی تقسیم پذیرند، یعنی: هر یك از وضعیت «تعارض و تنازع» یا «تفاهم و تقارب» مبتنی بر علتهای تاریخی اجتماعی ـ یا مستند با دلائل فلسفی كلامی بسیاری است.
گروهی از علل و دلائل، مویّد تداوم تنازع و واگرایی ادیان است، و متفكرانی كه در عالم مسیحیت و اسلام، گفتوگوهای دینی را ناممكن یا نامطلوب، یا نامفید میانگارند برای توجیه مخالفت خود، به برخی از همین موارد استناد میجویند.
«ایشان در ادامه مقاله خود به 10 نمونه از علل و دلایل در توجیه گمانهای واگرایی اشاره كرد و در ادامه 5 علت را به مفع منظر احتمال یا ضرورت تقارب ادیان و تعامل دینداران ارائه نموده است»
به دلیل فراوانی علل و عوامل موثر در مسأله، تشخیص (تا چه رسد به تدبیر) فرآیند و برآیند مناسبات آتی ادیان و تمدنها دشوار مینماید اما فارغ از صحت و صواب علل و دلائل مؤیّد دو منظر كه برخی از آنها برشمرده شد، میتوان توصیههایی را به مثابه آرزوهای انسانی پیش روی اصحاب و اتباع ادیان ـ بهویژه ادیان ابراهیمی كه از مشتركات بیشتری برخوردارند ـ نهاد.
هر چند «وحدت دین» تنها به ارادهی الهی ممكن است اما «اتحاد ادیان» میتواند با عزم جدی دینداران صورت تحقق پذیرد، امروز دهها عامل و انگیزه، ما دینداران را به «تفاهم و تعامل دینی» فرا میخواند كه به اقتضاء ضرورت تنها به برخی از آنها اشاره میكنم
بایستگی رونق بخشیدن به دینداری (به طور عام)، و در هم شكستن هجمهی وسیع الحاد به دیانت و خداگروی و نیز لزوم پیشگیری از جنگهای خانمان بلكه جهانبرانداز و تحكیم وحدت بشری و همچنین ضرورت رفع بحرانها و معضلات بشریتسوزی چونان: بحران معنویت و اخلاق، بحران زیست بوم و ترمیم گسست سنت و مدرنیته و بالاخره ضرورتهای الهی و انسانی بسیار دیگر، همدمی و همدلی، همگامی و همراهی اهل ایمان و اصحاب ادیان را فرض و لازم میسازد
به نظر ما طریق مدارات، منحصر در تشكیك در حقانیت مجموعهی ادیان (پلورالیسم دینی) و ترویج نسبیت و شكاكیت (پلورالیسم معرفتشناختی) نیست، و حتی حق مطلق انگاشتن دینی خاص به معنی باطل مطلق دانستن سایر ادیان نیست، و نیز مقولهی «نجات» جدای از مسألهی «هدایت» است، نجات در سایهی «رحمت واسعهی الهی» تحقق یافتنی است، علاوه بر آنكه وجود اشتراك بسیار در تعالیم ادیان، نشانهی نوعی یگانگی در مبادی آنها (كه به نظر ما عقل و وحی است) میباشد، وانگهی مسألهی تحاور و تعامل اصحاب ادیان ملازم با تعیین و تأیید میزان حقانیت دینهای طرف گفتوگو و همگام نیست، آنچه مسلم است این است كه: ادیان به هم نزدیكتر از مكاتب الحادی و بشریاند، و سرنوشت دینداران (بیش از دیگر جوامع انسانی) با هم گره خورده است.
خلاصه مقاله آقای دكتر حسین كلباسی عضو هیئت ایرانی:
ـ تجربه بشر در قرون اخیر در حوزه آزادی اندیشه و اعتقاد و بیان و نیز آزمون تأمل برانگیز نظامهای سیاسی لیبرال در برقراری و حفظ این عرصه حیات آدمی، یعنی آزادی انتخاب و لوازم آن، ضرورت توجه به ظرفیتهای ادیان در این حوزه را بیش از پیش افزوده است. نفس علاقه روز افزون به گسترش گفت و گوی بین الادیان در واقع چیزی نیست جز احساس خلاء و غیبتی كه در دهههای قبل نسبت به نقش آفرینی ادیان و جایگاه آنها روی داده بود و اكنون نه تنها متفكران و خبرگان عالم، بلكه افكار عمومی جهان نیز به ظرفیت نامتناهی ادیان الهی در تأمین و حفظ نیازهای روحی و معنوی انسان پی برده است. مقدمات نظری این موضوع، ارائه تعاریف جدیدی از واژگان رایج در فرهنگ بشری ـ كه نوعاً محصول دیدگاههای سكولار و لیبرال بوده ـ میباشد و از زمرة آن واژه «آزادی» است كه با وجود استعمال گسترده و شایع آن در اغلب عرصههای حیات امروز، معالاسف آسیبها و كاستیهای آن و همچنین افقهای نوین برآمده از دین و دینباوری هنوز بسط و تفصیل نیافته است.
در این مقاله، مقوله «آزادی» از منظر درون دینی و با نظر به مبادی و خاستگاههای معرفتی آن مورد توجه قرار گرفته و نشان داده شده است كه كاملترین صورت آزادی در عرصه اعتقاد و عمل و بیان و استقرار فرهنگ متناسب با آن، از معبر اعتقاد دینی و منظر ادیان نسبت به انسان، خداوند و طبیعت قابل تحقق است.
خلاصه سخنان خاخام یونامتزگر(خاخام اعظم اِشكنازی رژیم صهیونیستی):
وی پس از تشكرات بسیار و پر تملق از رییس جمهور قزاقستان برای برپایی این كنگره و پس از تمجید فراوان از سخنان آقایان التركی و طنطاوی و پاتریارك بارتلمئوس، گفت: پیروان اسلام، مسیحیت و همه از فرزندان ابراهیم هستند و همه هوای یكسان تنفس میكنند و بین آنان جنگ نیست. همه ما فرزندان اسحاق، یعقوب و محمد (ص) هستیم پس چگونه ممكن است كه با یكدیگر نزاع داشته باشیم ما مقدسات همه ادیان را مقدس میشماریم و كاریكاتورهایی را كه از حضرت رسول توسط روزنامهها چاپ شده بود محكوم میكنیم و معتقدیم كه نباید مقدسات دینی به مسخره گرفته شود ولی همانگونه كه ما مقدسات ادیان را محترم میشماریم توقع داریم دیگران نیز مقدسات ما مانند هلوكاست را به مسخره نگیرند همانگونه كه در قرآن نیز ذكر شده لایسخر بعض من ....
جناب رییس جمهور: من از شما خواهش دارم كه این دو نسخه كتاب نیایش را برای دو اسیر اسراییلی كه در اسارت به سر میبرند از طریق كشورهایی كه با ما روابط دیپلماتیك و رسمی ندارند به گروههایی كه آنها را اسیر گرفتهاند برسانید. ما نیز از سوی خود هزاران نسخه از قرآن را در اختیار اسیران مسلمان قرار میدهیم.
دبیر كل سازمان جهانی «رابطه العالم الاسلامی» شیخ عبدالله التركی گفت:
امنیت یكی از موضوعات كلیدی است كه هر فردی به آن توجه دارد. امنیت همه مردم روی كره زمین بستگی به امنیت كل جهان دارد.
بشریت باید در جستجوی راه تحكیم امنیت باشد. تهدید جهان معاصر كه عبارت از تروریسم است پدیده بینالمللی بوده و جنبه جنایتكارانه دارد. از این جهت این شر جهانی را نباید به قوم یا دین خاصی مرتبط دانست.
خلاصه سخنان طنطاوی امام الازهر:
وی با اشاره به آیات قرآنی و ارجاع به آیات مختلف به این مسائل به عنوان حقایق اشاره كرد:
1ـ همه انسانها با یكدیگر مساوی هستند و تنها ملاك یكی بر دیگری تقوی است. انسانها دارای یك اصل واحدند.
2ـ حیات انسان بدون عقیده دینی امكان پذیر نیست و همانگونه كه جسم طالب غذا است روح انسان محتاج دین است.
3ـ عقاید دینی در پی حقطلبی هستند و باطل را نمیپذیرند.
4ـ هیچ اكراهی در پذیرفتن اعتقاد و ایمان نیست و خداوند پیامبران را به عنوان مبشرین نازل فرموده. چنانچه اكراهی بر دین شخصی باشد او مؤمن واقعی نیست.
5ـ زعمای ادیان و علمای دینی باید با یكدیگر تعاون و تعارف داشته باشند. عقول انسانی تنها برای سعادت بشری است.
خلاصه سخنان اسقف اعظم بلاروس:
وی در آغاز پیام الكسی دوم پاتریارك كلیسای ارتدكس روسیه را قرائت نمود كه در آن اهمیت گفتگوی ادیان و اتحاد رهبران دینی مورد تأكید بود و سپس سخنان كوتاهی اظهار داشت و تأكید كرد گفتگوی ادیان اهمیتی سیاسی و دولتی دارد.
خلاصه سخنان دبیر كل اتحادیه جهانی كلیساهای لوترن:
وی پس از سخنانی در مورد اشتراكات ادیان لزوم آزادی مذهب كه آن را جزیی از حقوق دینی و مدنی خواند و گفت ما نمیتوانیم از این حق آزادی دینی حتی در هنگام جنگ سرپیچی كنیم. وی همچنین به اهمیت گفتگوی ادیان اشاره نمود و اهانت به حضرت رسول توسط كاریكاتورها را بشدت محكوم كرد و گفت آیا استهزاء رسولان خدا یك عمل دینی است و تأكید كرد كه امروزه خطر و تهدید برای همه ادیان است.
كاردینال مك كاریك كاردینال واشینگتن:
ما خدای واحد داریم ولی طرق مختلف و اسامی مختلف داریم اما اهداف همه ما یكی است و خدای ما واحد است. تعاون واجب است مساعدت همه فقرا نیز واجب است.
رییس مركز بودیزمهای مغولستان:
بودا به ما آموخته است كه مخلوقات بشری مساوی هستند. اهداف همه ادیان بشری یكی است. گفتگوی ادیان موجب تقویت حقوق انسان میشود. مشاركت در مسئولیتهای عمومی برای همه بشریت واجب است.
سلمان حسینی الندوی:
در قرآن نكات مشتركی بین اهالی ادیان وجود دارد. در قرآن حمایت از حقوق انسانها، شهادت به حق بدون در نظر گرفتن رنگ، قوم و مذهب مشاهده می شود. حضرت رسول (ص) در حجت الاوداع گفت فخر و اصول جاهلی را فراموش كنید. معنی اسلام امن، امان و صلح است.
محمد قاضی از دانشكده بین المللی اسلامی پاكستان:
وی پس از سخنرانی خود در خصوص نقش رهبران ادیان در ایجاد صلح و امنیت جهانی در خاتمه با اشاره به سخنان خاخام رژیم صهیونیستی اظهار داشت كسانی كه دم از حقوق ادیان میزنند چرا از زندانیان و شهدای فلسطینی و لبنانی هیچ سخنی به زبان نمیآورند.
وندرلیندن رییس اتحادیه اتحاد اروپا:
جامعه بدون دین مانند كشتی بدون بادبان است. دین اساس جامعه است و خط بین حق و باطل است. در دنیا عقاید مختلف وجود دارد ولی ما مجبور به اتحاد بین رهبران دینی و داشتن یك جبهه واحد هستیم.
معاون اول رییس سنای پادشاهی بلژیك:
در دولت بلژیك مراكز مختلفی وجود دارد كه در مورد تمدنهای سرزمینهای مختلف مطالعه كرده و فوائد هر كدام را مییابد. دولتهای زیادی دردنیا وجود دارد كه به رهبران دینی احترام میگذارند. دین مطلوب آن دینی است كه رهبران ادیان بتوانند در قضایای مختلف دخالت كنند. وجود رهبران دینی نیز واجب است كه با اتحاد با یكدیگر موجب از بین رفتن تفاسیر سوء شوند.
شورای مجامع دینی اروپا آقای كتورلی از اسپانیا:
وی در خاتمه سخنرانی خود اظهار داشت فاجعه 11 سپتامبر را برخی مرتبط با اسلام میدانند بنده به عنوان یك اسپانیایی شخصاً معتقدم كه این مسئله ارتباطی با دین نداشته و با توجه به آموزههای اسلام این مسئله با حقیقت دین اسلام مغایرت دارد و رهبران اسلامی باید بگویند كه این اعمال به نام اسلام انجام شده ولی اسلام حقیقی نیست و این تفرقهها كه به نام اسلام انجام میشود هیچ ربطی به اسلام ندارد.
ماهاتیر محمد از مالزی:
اگر فرضاً بپذیریم كه واقعه 11 سپتامبر به مسلمانان ربط داشته است باید بدانیم كه این حادثه عكسالعمل آنان برای وقایعی بوده است كه در فلسطین و لبنان اتفاق میافتد.
جهان امروز در حال اضطراب و نگرانی است. تمدن ما هنوز تا حدودی ابتدایی باقی مانده است. چرا كه متاسفانه برخی از نمایندگان آن كشتار را روش كلی حل و فصل مشكلات موجود میان اقوام و ملل میدانند. تنها دین میتواند ما را از این گونه گمراهیها رهایی بخشد. در بسیاری از نقاط جهان مردم از ایمان و اعتقاد دست كشیده و از نقش آن میكاهند. وقت آن فرا رسیده كه رهبران دینی به منظور احیای معنویت و گسترش ایدئولوژی حل مسالمت آمیز اختلافات با هم متحد گردند.
مدیر عامل یونسكو در سخنرانی خود گفت:
برگزاری این گونه برنامهها دلیل روشنی بر ضرورت تنظیم برنامههای صلح آمیز در جامعه میان ادیان و مذاهب مختلف و انكار هر گونه مناقشات میان آنها میباشد. آقای ماتسورا از برگزاری این كنگره حمایت نموده اطمینان داد كه سازمان یونسكو جهت مسأله مربوط به تطبیق عملی وظایف و نتایج كنگره توجه ویژه مبذول خواهد داشت.
خاخام سفرادیم اورشلیم:
همه اقوام و مذاهب دارای طریقت و افكاری هستند كه باید به آن احترام گذاشته شود. ما پیروان ادیان ناگزیر به زندگی مسالمت آمیز با یكدیگریم همه ما اعم از مسلمان و یهودی، عرب و غیر آن باید با صلح با یكدیگر زندگی كنیم. آنچه كه امروزه دولت اسراییل انجام میدهد نباید به پای دین یهود گذاشته شود، اتفاقات رخ داده بین اسراییل، فلسطین و لبنان به پای دین یهود نگذارید.
¨ ملاحظات مهم:
ـ رئیس جمهور قزاقستان آقای نورسلطان نظر بایف با برگزاری كنفرانسهای اینچنین در سطح جهانی میكوشد تا بر موقعیت خود در منطقه بیفزاید در این زمینه سیاست زیركانه ای به كار میبرد كه عبارتست از:
1- جلب رضایت همه شركت كنندگان كه در این امر نیز بسیار موفق بود.
2- برپایی كاخ صلح و وفاق
3- گنجاندن بندهایی كه مخاطب آن سازمانهای جهانی بودند به این معنا كه خود را در این سازمانها مطرح نماید.
ـ با برگزاری كنفرانسهایی اینچنین فرصتهایی جهت دیدارها و آشناییهای بین رهبران دینی جهان و در نتیجه ایجاد تفاهم و انس بین مذاهب ایجاد میشود.
ـ برگزار كنندگان این كنگره تلاششان جهت جاسازی یهودیان در بین رهبران ادیان كاملاً مشهود بود گر چه این اقدام علنی نبود.
ـ از نقاط قوت این كنفرانس به این نكات میتوان اشاره كرد:
1- سطح شركت كنندگان بالا بود
2- نظم حاكم بر این كنگره ستودنی بود
3- امكانات مناسب و كافی جهت میهمانان
4- برخورد بسیار محترمانه و توجه به شئون میهمانان
5- وقت گذاشتن كامل رئیس جمهور برای مدیریت مستقیم و حضور در برنامهها
كه همه این عوامل نشان از اهتمام دولت قزاقستان بر برگزاری موفق و نتیجه بخش كنگره بود.
از نقاط ضعف این كنفرانس به این نكات میتوان اشاره كرد:
سطح سخنرانیها پایین بود و اغلب كلیشهای بود
تملق گویی در برخی از سخنرانیها مبالغه آمیز بود
نداشتن وقت جهت بحث و گفتگو
بی ارتباط برخی از سخنرانیها به موضوع اصلی كنفرانس
حضور خاخامهای صهیونیستی برای تلاش جهت ارتباط با هیئت ایرانی هر چند كه توأم با ذلت و تملق بود.
ابهام در مدت برنامه بطوریكه در آغاز مقرر بود كه در روز دوشنبه 11 سپتامبر 20 شهریور جلسه كارشناسی و روزهای 21و22و23 جلسات كنگره باشد و سپس در جلسه كارشناسی كه بعد از ظهر روز دوشنبه 20 شهریور برگزار شد تصمیم گرفته شد تنها در روز 21 و 22 باشد و در نهایت كنگره در بعدازظهر روز 22 به پایان رسید یعنی عملاً یك روز و نیم به طول انجامید.
جدول زمانبندی سخنرانیها به شركت كنندگان داده نشده بود.
فضای كنگره بسیار سیاسی بود بطوریكه وجه سیاسی بر وجه دینی و علمی غالب بود هر چند كه شركت كنندگان از رهبران برجسته ادیان جهان بودند. و از نشانههای آن قرائت نشدن متون مقدس در كنگره، نخواندن دعا ، این مسائل وجه دیپلماتیك این كنگره را آشكار مینمود.
عدم اعتنا كافی ایران به این كنگره در طبقهبندی میهمانان توسط میزبان بی تأثیر نبود. ولی به علت ابهت و منزلت جهانی جمهوری اسلامی ایران و برخورد فعال هیئت ایرانی و تأثیرگذاری جلسات كارشناسی دبیرخانه این كنگره و نقش فعال نماینده ایران در این جلسات برخورد با هیئت ایرانی بسیار محترمانه و خوب بود.
به رغم كوشش صهیونیستها برای صحنه سازی مبنی با روبرو شدن با هیئت ایرانی و اخذ تصویر، هیئت ایرانی تنها هیئتی بود كه با بی اعتنایی و از موضعی برتر و نوعی ابراز نفرت عكس العمل نشان داده و به رغم كوششهای رئیس و اعضاء هیئت اسرائیلی برای اعزام خبرنگار اسرائیل جهت مصاحبه، رئیس هیئت ایرانی با مخالفت و تندی این پیشنهاد را رد كرد. كه این مخالفت با خبرنگار اسرائیل و عدم موفقیت او موجب شد كه رئیس و اعضاء هیئت اسرائیل مشاجره آشكاری با خبرنگار خود داشته باشند. پس از این نیز یك بار دیگر در فرصتی چند تن از اعضاء هیئت اسرائیل با هجوم به طرف رئیس هیئت ایرانی سعی در گرفتن عكس از ایشان كردند كه با رفتار سرد و بی اعتنا و ترك محل توسط ایشان روبرو شدند.
رئیس هیئت اسرائیل به طور دائم هیئت ایرانی را زیر نظر داشت به طوریكه صندلی خود را كه روبروی میز قرار داشت به طرف هیئت ایرانی چرخانده و دائماً هیئت ایرانی را نگاه كرده و مترصد فرصتی كوتاه برای جلب توجه و یا مزاحمت برای هیئت ایرانی بود. وی همچنین دعاهای روزانه خود را دقیقاً سر میز قرائت میكرد و در هنگام قرائت به رسم یهودیان خود را حركت میداد و این تظاهر بسیار جلب توجه میكرد.
جلوگیری از مزاحمتهای هیئت اسرائیلی و خبرنگار اسرائیل برای هیئت ایرانی توسط مجریان و محافظان قزاقی بسیار چشمگیر بود به طوریكه دو نفر محافظ در دو طرف جایگاه هیئت ایرانی قرار داشتند كه نمیگذاشتند خبرنگار اسرائیلی نزدیك هیئت ایرانی شده و از ایشان عكس بگیرد. همچنین در تمام ضیافتها و جلسه اصلی جایگاه رئیس هیئت ایرانی را با یكی یا دو فاصله از هیئت اسرائیل قرار میدادند.
به نظر میرسد یكی از اهداف صهیونیستها از ایجاد مزاحمت و گرفتن عكس از هیئت ایرانی بازی روانی و ایجاد ناخشنودی در هیئت ایرانی جهت عدم حضور در چنین جوامعی بوده تا هر چه كم رنگ تر هیئتهای ایرانی در این گونه مجامه شركت نمایند.
موفقیتهای هیئت ایرانی شركت كننده در دومین كنگره:
حضور تأثیرگذار نماینده جمهوری اسلامی ایرانی آقای صفرخانی در جلسات كارشناسی دبیرخانه این كنگره و دخیل نمودن نظرات در متن بیانیه بسیار مؤثر بود.
حضور فعال هیئت ایرانی در ارتباط گیری با اعضاء دیگر هیئتها و ملاقات با برخی افراد مانند ماهاتیر محمد ، و ارتباط با كاردینال مك كاریك، گارگین دوم ، پاتریارك بارتلمؤس و ...
ملاقات با رئیس جمهور قزاقستان و ملاقات با رئیس مجلس سنا ملاقاتی ویژه بود.
برخورد صریح و اعتراض تأثیرگذار رئیس ایرانی به اظهارات خاخام صهیونیست مورد توجه دیگر گروهها را شد. به طوریكه هیئتهای مسلمان و حتی اعضاء هیئت بودایی كره شركت كننده ضمن مراجعه به اعضاء هیئت ایرانی برای موضع گیری در قبال هیئت اسرائیلی تشكر و قدردانی مینمودند. و همچنین این اقدام منجر به اعتراضات رئیس هیئت پاكستانی به خاخام صهیونیست شد.
انجام مصاحبههای متعدد رئیس هیئت ایرانی با خبرگزارهای مختلف رئیس هیئت ایرانی با خبرگزاری قزاقستان، واحد خبر ریاست جمهوری قزاقستان، روزنامه الاهرام مصر، شرق الاوسط، روزنامه جمهوری آذربایجان، واحد خبری كنفرانس و صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
ارائه پیشنهادهای مناسب برای ارتقاء سطح كنگره و پیگیری مصوبات این كنگره كه در ملاقات با رئیس جمهور و دبیركل كنفرانس ارائه شد موجب شد كه سریعاً جلسه كارشناسی برگزار شود و در این خصوص با كارشناسان هیئت های دیگر شركت كننده هماهنگی لازم انجام شد.
بازتاب سخنرانیها و مواضع و ملاقاتهای رئیس هیئت ایرانی در رسانههای گروهی.
حضور یك خانم به عنوان عضوهیئت ایرانی موجب جلب توجه خبرنگاران و دیگر هیئتها و تأثیر مثبت بر اذهان آنان شد. به خصوص گفتگو و مصاحبه هایی با وی انجام شد كه در روشنگری به دیگران درخصوص موقعیت و منزلت زن در جمهوری اسلامی ایران بسیار مؤثر بود. در حالیكه تنها 6 خانم به عنوان عضو هیئت در این كنگره شركت كرده بودند. به طوریكه خبرنگار آلمانی روزنامه كلیسای لوتری در پایان مصاحبه با این عضو از هیئت ایرانی اظهار داشت. حضور یك خانم در هیئت كشوری كه متهم است حقوق زن در آن نادیده گرفته میشود با توجه به اینكه ماقبل از مصاحبه بیوگرافی شما را از دبیرخانه كنگره اخذ كرده و فعالیتهای علمی و تجربی شما را در آن مشاهده كردهایم. بسیار پر معنی و شگفت انگیز است. و پاسخهای شما را برای سئوالات ما در خصوص وضعیت زنان در ایران پذیرفتنی میكند. زیرا در مصاحبه با برخی از گروهها كه از كشورهایی آمدهاند كه هیچ اتهامی بر آنان برای نادیده گرفتن حقوق زنان مطرح نیست پرسیدیم كه چرا در گروه شما هیچ خانمی حضور ندارد پاسخ دادند كه از همراهی عضو زن در گروه معذوریم و نمیتوانیم بپذیریم كه خانمی در گروه باشد.
رئیس مجلس سنا و دبیركل این كنگره در ملاقات با رئیس هیئت ایرانی اظهار نمود «مقاله شما علمی و كاملاً در چارچوب موضوع بود» در حالیكه بسیاری از مقالات غیر مرتبط و با سطح نازل ارائه شد.
تماسها، مذاكرات و پیشنهاداتی كه در ملاقاتها از طرف ایرانی ارائه شد جایگاه ایران را به عنوان كشور پیشاهنگ در امر گفتگوی دینی و تمدنی كاملاً برای میزبانان و میهمانان روشن ساخت و رئیس مجلس سنا عنوان نمود كه ما باید از تجارب ایران در این زمینه استفاده كنیم. واحد خبری ریاست جمهوری قزاقستان نیز در مصاحبه با رئیس هیئت ایرانی پرسید كه شما چه تجاربی در ایران دارید كه میتوانید به ما منتقل كنید.
در جلسه افتتاحیه كنگره كه رئیس جمهور قزاقستان كلیه رهبران شركت كننده را معرفی میكرد. حجت الاسلام و المسلمین رشاد رئیس هیئت ایرانی به عنوان سومین نفر معرفی شد و در بعداظهر روز اول نوبت سخنرانی ایشان بود كه نشان از اهمیت گذاشتن به هیئت ایرانی بود.
آقای عمر اف كه دبیر اجرایی این كنگره و سفیر مصر بود در ملاقات با اعضاء هیئت ایرانی اظهار داشت بسیار خوشحالم كه هیئت ایرانی را در كنگره حاضر میبینیم زیرا هیچ گفتگوی ادیان بدون حضور ایران پذیرفتنی نیست.
ضمیمه 1
رهبران دینی شركت كننده در دومین كنگره رهبران ادیان جهانی و سنتی
1ـ شیخ محمد سید طنطاوی امام الازهر
2ـ محمود حمدی زقزوق وزیر اوقاف و شؤن اسلامی مصر
3ـ شیخ منصور صلاح المنهایی نماینده ویژه دولت امارات متحده در امور وقف و شئون اسلامی
4ـ دكتر محمود احمد القاضی رییس سابق دانشگاه بینالمللی اسلامی پاكستان
5ـ سلمان الحسینی الندوی رییس سازمان اسلامی جهانی جوانان هند
6ـ ابراهیم الشیخ وزیر دادگستری عربستان سعودی
7ـ آلگی فرحت المری نماینده ویژه اتحادیه جهانی اسلامی دعوت اسلامی لیبی
8ـ حجت الاسلام والمسلمین علی اكبر رشاد
9ـ عبدالاستار دبیی علی مفتی اعظم قزاقستان
10ـ عبدالله التركی از عربستان
11ـ كاردینال انچگری رییس افتخاری شورای عدالت و صلح وابسته به واتیكان
12ـ كاردینال مك كاریك كاردینال كلیسای كاتولیك واشنگتن
13ـ نیلارت اسقف بلاروس نماینده رهبر مسیحیان ارتدكس روسیه
14ـ اسقف نیكلاس بینز كلیسای انگلیكن انگلیس
15ـ پاتریارك اعظم بارتلمئوس كلیسای ارتدكس تركیه (پاتریاركی قسطنطنیه)
16ـ نوكو دبیر كل فدراسیون كلیسای لوترین سوئیس
17ـ پاتریارك گارگین دوم، رهبر ارامنه جهان مستقر در اچمیادزین
18ـ كیم وون كی رییس دپارتمان امور اجتماعی جوگچون بودیسم كره جنوبی
19ـ معاون رییس اتحادیه سراسری بودیستها در چین
20ـ رییس مركز آسیایی بودیستهای مغولستان
21ـ فارادهار ماكوسا جارن رییس دانشگاه بودیست در تایلند
22ـ یونا متزگر خاخام اعظم فرقه اشكنازی اسراییل
23ـ شلاما عمار خاخام فرقه سفرادیم اسراییل
24ـ رییس رهبران اتحادیههای معابد شینتوئیزم ژاپن
25ـ معاون رییس دستگاه اداره روابط دینی دائوئیسم چین
26ـ شانیلا كارامشی سومایا رییس انیستیتوی مطالعات مربوط به هندوشناسی و دیالوگ بین ادیان هند
27ـ رییس شورای ملی كلیساهای ایالات متحده آمریكا
28ـ میشل نصیر نماینده شورای جهانی كلیساهای سوئیس (wcc)
میهمانان افتخاری
29ـ آرژنی كیدز معاون دبیر كل سازمان ملل
30ـ رینی وندر لیندن معاون اول رییس پارلمان اروپا
31ـ دبیر كل یونسكو
32ـ ماهاتیر محمد نخست وزیر اسبق مالزی
33ـ رییس مجمع پارلمانی شورای اروپا (فرانسه)
34ـ عضو شورای كارشناسان اتحادیه همكاری و امنیت در امور دینی اروپا
35ـ سناتور جمهوری فرانسه
36ـ رییس مجمع ملی كره
37ـ مستشار ویژه رییس اتحادیه تمدنها (اسپانیا)
38ـ رییس شورای انیستیتو دین و سیاست و امور اجتماعی (آمریكا)
39ـ معاون اول رییس سنای پادشاهی بلژیك
ضمیمه 2
بیانیه دومین كنفرانس رهبران ادیان جهانی و سنتی:
1ـ اصول گفتگوی بین ادیان
2ـ مذهب، جامعه و امنیت بینالملل
1-2. آزادی ادیان و شناسایی مسائل دیگر «اجرای احكام دینی و مناسك»
2-2. نقش رهبران مذهبی دنیا در ایجاد امنیت بینالملل
3ـ بیانیه دومین كنفرانس رهبران و ادیان جهانی و سنتی
4ـ مسائل اساسی و بنیادی
اصول گفتگوی بین ادیان:
1ـ گفتگو باید براساس شرافت، صبر، انسانیت و احترام متقابل باشد و نیاز به یادگیری و گوش فرا دادن به طرف مقابل بدون پیش داوری است.
2ـ گفتگو باید براساس دانش و موقعیت طرفین باشد و فضای مناسب برای اظهارنظر آزاد عقاید باشد و اجازه به كاوش دربارة تمام فرهنگها و زبانها و سنتها باشد.
3ـ گفتگو باید طوری باشد كه پس از انجام آن مخاطب به فكر عمیق فرو رود و نباید افكار و اعتقادات قلبی مخاطب را بكوبد و آن را مجبور به تغییر آن كند. نباید گفتگو بر اساس حذف گروهی از فرهنگها و مذاهب باشد بلكه باید به تمام آنها احترام بگذارد و باید به طور دقیق آنها را توضیح دهد.
4ـ گفتگوها باید از تعصب و پیشداوری جلوگیری كند همچنین باید افراد را تشویق به تحقیق و فهم دقیق مطالب كند از جنگ و استفاده از خشونت آمیز خود داری كند تا مسائل و مشكلات با بحث حل شود.
5ـ گفتگو باید راه برای همزیستی مسالمتآمیز و با آرامش را برای همكاری بین مردم خلق كند و آنها را به آموزش بهتر و كمك برای فهم ارزش و اهمیت گفتگو و استفاده از رسانهها تشویق كند.
6ـ گفتگوی بین ادیان میتواند به هر نوع از گفت و گو كمك كند به خصوص گفتگوی اجتماعی و سیاسی برای ایجاد جامعه بهتر
7ـ گفتگوها انسان و روح انسانی را به سوی صبر هدایت میكند و تأكید به ایجاد سرگرمیهای مشابه برای مردم با جایگاه مشابه دارد، و همچنین ارزشهای مانند زندگی بدون ترس و ایجاد تقدیر و سرنوشتی خوب برای بشر را دارد.
8ـ گفتگو باید به سهم اساسی و حیاتی مذهب و نقش سازنده آن در جامعه اشاره كند و نقش ارتباطات خوب را بین مردم و احترام متقابل آنها را در جامعه بیان كند.
9ـ گفتگو به طور كلی برای نسلهای آینده نیز مناسب است تا از ارتباطات خوبی كه بین مردم فرهنگها و ادیان مختلف استفاده و بهره ببرند.
بیانیه دومین كنفرانس رهبران ادیان جهانی و سنتی
ما رهبران ادیان جهانی و سنتی در دومین كنفرانس بینالمللی در آستانه در پایتخت قزاقستان جمع شدهایم تا:
1ـ با توجه به برگزاری اولین كنگره و پیروزی و موقعیت آن كه در شهرآستانه در تاریخ 23 و 24 سپتامبر سال 2003 برگزار شد و تمام رهبران مذهبی دنیا را برای ایجاد گفتگوی بین ادیان در جهان تشویق كرد و حمایت از بیانه نهایی، بر ادامه آن تأكید دارد.
2ـ آرزو و میل به كمك و حمایت قدرتمند و دوجانبه برای ایجاد درك متقابل بین فرهنگها، ادیان، گروههای مختلف نژادی كه حریفان و مدعیان اصلی تمدن جهانی هستند و كمك به جلوگیری از جنگهای فرهنگی و مذهبی مختلف.
3ـ آگاهی از مذاهب به عنوان عنصر اساسی زندگی بشر و جامعه، در آغاز عصر جدید یك نقش مهم را در ایجاد و آرامش بازی میكند
4ـ توجه به شخصیت بیهمتای هر مذهب و فرهنگ در ساختن فرهنگ و ادیان زندگی بشر و جامعه بشری
5ـ ابراز نگرانی نسبت به تشنج و بحرانهای مذهبی ایجاد شده و نبودن عدالت و نقش مذهب برای جلوگیری از خشونت و ایجاد احترام و آرامش در همزیستی بین مردم ادیان مختلف
6ـ اعتقاد به اینكه بحرانهای اخیر مذهبی و فرهنگی باعث عدم توازن سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، انسانی، منابع اطلاعاتی، مذهبی و غیره شده است.
بحث راجع به موارد ذكر شده در ذیل به عنوان عناوین كنگره «مذهب، جامعه، امنیت ملی» مورد توجه قرار دارد.
1ـ آزادی ادیان و انجام مناسك توسط پیروان
2ـ نقش رهبران مذهبی در امنیت ملی
درخواستی از مردم تمامی ادیان برای توجه به موارد زیر:
1ـ دعوت میكنیم كه از تمامی دشمنیها، مناقشات و جنگهای لفظی و درگیریهایی كه باعث نفرت و عدم احترام متقابل میشوند دست بردارند و نقش اساسی و واقعیت فرهنگ، مذهب، تمدن را درك كنند.
2ـ اعلام میكنیم تا با تلاش بسیار در كنار نهادن نادانیها و تعصبات و تفسیر غلط مذاهب دست بردارند و توجه خود را بر اتحاد ادیان جلب نمایند و از مذهب برای مبارزه با خشونت استفاده نمایند.
3ـ ما تروریسم و ریشه آن و رشتههای آن را محكوم میكنیم و میگویم كه عدالت هرگز از طریق ترس و خونریزی ایجاد نخواهد شد و این مسائل خوبی را از بشریت پاك میكند.
4ـ تمام نظریههای غلط و اشتباه را درباره خشونت طبیعی و وجود آن در ادیان و تلاش برای ثبت تروریسم به عنوان بخشی از یك مذهب را محكوم میكنیم.
5ـ ما از همه برای همكاری و كار باجدیت برای حذف بحران تروریسم در جوامع دعوت میكنیم و اتحاد و آرامش بشر را بالا بریم.
6ـ ما هرگونه خشونت و شكل تروریسم را پیروان یك دین را مجبور به حمایت از یك دین دیگر كند را رد میكنیم و برتری جویی پیروان یك دین، ادیان دیگر را رد میكنیم.
7ـ بر نقش آموزش، سیاست جوانان و فعالیتهای فرهنگی برای فهم و ایجاد جامعه با فرهنگ تاكید داریم.
ما همچنین از تمام كمیتههای جهانی و بینالمللی و قارهای و از تمام ادیان و دولتهای جهان دعوت میكنیم تا:
1ـ از گفتگوهای بینادیان و تمدنها حمایت كنند و اقدامات لازم را برای ایجاد فرهنگ و صلح و قدرتمند سازی اصول و سیاستهای اساسی برای زندگی مردم، را فراهم كنند.
2ـ تلاش كنند تا عدالت بر جهان حكم كند تا یك قانون عدالت بینالملل ایجاد شود و قوانین بینالملل كه برای ایجاد كمكهای مؤثر بر عدالت جهانی ایجاد شده در سراسر دنیا اجرا شود.
3ـ به قربانیان تروریسم و خشونت توجه كنید، از تمام قوای خود برای حل و فصل جنگهای موجود، و همچنین نابودی سلاحهای كشتار جمعی استفاده كنید.
4ـ از تولید و توسعه و استفاده سلاحهای كشتار جمعی جلوگیری و در افزایش قدرت رژیمهایی كه از این سلاحها بهرهبرداری نمیكنند كمك كنید.
5ـ به قوانین الهی و سمبلهای الهی و مكان مقدس احترام بگذارید و از اهانت به آنها جلوگیری كنید.
ما رهبران جهان براساس موارد بالا تصمیم گرفتیم:
1ـ اقدامات مشترك خود را برای تشویق درك متقابل و مثبت از ارتباطات بین ادیان توسط ملاقاتهای جمعی، سمینارها، خطابهها در رسانهها و اینترنت و موارد مؤثر دیگر انجام دهیم.
2ـ صبر و تحمل بینالملل را در بین نسل جوان افزایش دهیم تا آنها را با فرهنگها و گفتگوی بین تمدنها و مذاهب آشنا كنیم و ارزش آنها را درك كنند تا سطح علم خود را برای كمك بر نسل جوان برای درك مسائل مذهبی و فرهنگی بدون شك و گمان كمك كنیم.
3ـ از قدرت مذهبی خود و از اعتبارات و منابع خود برای ایجاد صلح و امنیت و ثبات، استفاده كنیم و ارتباطات خود را در جهت ایجاد ارتباطات پیوسته و حل مسئله فرهنگ و ادیان مختلف استفاده كنیم.
4ـ تجربیات خود را در اختیار دولتها و مردم و گروههای مختلف قرار دهیم تا از جنگ و درگیری خودداری كنند و هیئتهای مذاكره ایجاد شود.
5ـ به دبیر كل سازمان ملل اتحادیه تمدنها مراجعه میكنیم و از آنها میخواهیم كه ما را به سازمان سیاسی و رهبران دینی الحاق دهند تا زیر نظر سازمان ملل به گفتگوها و حل مشكلات بپردازیم.
6ـ تلاش خود را در بالا بردن و رسیدن به اهداف بیانیه خواهیم كرد و به دبیرخانه خود دستور برنامهریزی برای حل مشكلات را میدهیم.
7ـ همایش رهبران را دائماً برگزار میكنیم و سومین دوره كنگره رهبران جهان و ادیان سنتی جهان را در سال 2009 برگزار میكنیم و از دبیرخانه خود پیشنهاد محل و زمان برگزاری را در خواست میكنیم.
8ـ از سازمان ملل میخواهیم تا نظریات مهم داده شده توسط كنگره را برای افزایش گفتگوها بین تمدنها و فرهنگها و خدایان استفاده كند تا در فهم متقابل و فعالیت بیشتر استفاده كنند.
ضمیمه 3
سخنرانی نور سلطان نظربایف در ضیافت شام وی روز سهشنبه 21 شهریور ماه:
شركت كنندگان عزیز
میهمانان محترم:
به خواست و ارادة الهی و به خاطر آرزوها و رویاهای نسلها، شما اكنون و امروز در این جا جمع شدهاید.
شما، رهبران دینی بشر، شمایی كه رهبران افكار و پیامهای بشریت هستند، رهبرانی كه نامشان و اعمالشان نشان دهندة تاریخ دوره و زمان است.
سه سال بعد از اولین كنگره، قزاقستان از این كه یكبار دیگر از شما در پایتخت كشور خود آستانه، پذیرایی میكنم خشنودم.
ما از این كه این چنین پروژهای را اجرا میكنیم كه در آن نمایندگان مذاهب و ادیان مختلف در دور یك میز برای آموزش عقاید خود جمع میشوند احساس افتخار میكنیم، و این اعتقاد در ما قویتر می شود وقتی مشاهدیم كه یك كمیته جهانی به طور خستگیناپذیر برای اهداف آن تلاش میكند.
وقتی یك پتانسیل قوی برای ایجاد فهم و درك متقابل بین كشورها و ملتها ایجاد میشود تا در مناطق صلح برقرار باشد و موقعیتهای مؤثر برای ایجاد فعالیتهای متقابل و اعتماد بین ملل ایجاد میشود تا با چالشها مقابله كنیم.
تنها راه مقابله با امیال مخرب قدرت گفتگو، استماع با صبر و تحمل عقاید و گوش كردن به آن است.
آرامش و اوضاع خوب قزاقستان، این اجازه را به ما میدهد كه بگوییم كه خداوند در زمین و آسمان یكی است و این مسئله برای وفور نعمت در زمین و زیبایی آن كافی است تا نیازهای همه را برآورده كند.
پس زندگی در زمین برای هریك از ما وظیفهای را ایجاد میكند كه وقتی به صدای خداوند در جهان گوش فرا میدهیم برای خدمت به بشریت و ایجاد صبر و حوصله در خود با آیندهنگری تلاش كنیم.
دوستان عزیز
بنده به نمایندگی از ملت خود میخواهم بار دیگر به شما خوشآمد بگویم و برای شما در امروز و روزهای آینده آرزوی عبادت خالصانه و از ته دل و به حقیقت پیوستن آروزهایتان را دارم و امیدوارم آرمان و ارزوی ما، كه ایجاد وجستجو صلح و محبت و اوضاع مناسب برای تمامی ملتهای سیاره شناخته شده زمین است به حقیقت بپیوندد.
ضمیمه 4
گزارشی از ملاقات با رییس جمهوری قزاقستان آقای نظربایف
در بعدازظهر روز چهارشنبه 22 شهریور ماه هیئت اعزامی از جمهوری اسلامی ایران به ریاست حجت الاسلام والمسلمین رشاد ملاقاتی اختصاصی با رییس جمهور قزاقستان داشت. در این ملاقات ضمن تعارفات معمول ریاست هیئت ایرانی سلام ریاست جمهور ایران را به وی ابلاغ نمودو عنوان نمود كه آقای خاتمی علاقمند به شركت در این كنگره بود ولی تلاقی آن به سفر دیگری موجب شد كه حضور نیابند. وی همچنین از سطح مناسب و نظم حاكم بر كنگره تشكر كرد و دو پیشنهاد جهت مطلوب تر شدن برگزاری این كنفرانس ارائه نمود كه عبارت بودند از:
1ـ تعیین استاندارد و معیارهای مناسب برای تهیه مقالات به سخنرانان جهت تنزل نیافتن سطح مقالات وی در این رابطه افزود: حیف است افرادی با این سطح بالا در چنین كنگرهای شركت كنند ولی سخنرانیهای سطح پایین و سخیف بشنوند، و مسائل سیاسی را دخیل بر مسائل دینی و علمی كنند.
2ـ مناسب است در آغاز كنگره بعدی هریك از هیئتهای شركت كننده گزارشی از اقدامات عملی خود را كه در راستای بیانیه انجام شده ارائه نمایند. این پیشنهاد از طرف رییس جمهور قزاقستان و با عنایت و توجه خاصی استقبال شد و اظهار داشت: شركت شما در این كنگره بسیار مهم بود. وی در خصوص سخنان خاخام رژیم صهیونیستی اظهار داشت: بنده در ملاقاتی كه با وی داشتم عنوان نمودم كه شما برای دو یا سه اسیری كه دادهاید جنجال میكنید ولی در مقابل صدها اسیر و كشته سكوت كردهاید. وی در رابطه با انرژی هستهای ایران گفت ما امیدواریم این مسئله با خود حل شود.
وی با تاكید بر روابط حسنه فیمابین ایران و قزاقستان از حجت الاسلام والمسلمین رشاد خواست كه سلام وی را به ریاست جمهوری ایران آقای احمدی نژاد و آقای خاتمی ارسال نماید.
وی همچنین از مقاله علمی و در چارچوب موضوع حجتالاسلام والمسلمین رشاد تشكر میكرد.
ضمیمه 5
گزارشی از ملاقات رییس هیئت اعزامی از ایران با رییس مجلس سنا و دبیر كنگره آقای ابیكایف
این ملاقات در محل كار آقای ابیكایف در روز چهارشنبه با حضور حجت الاسلام والمسلمین رشاد و آقای صفرخانی انجام شد. ریاست هیئت ایرانی در این ملاقات از نظم و سطح كنفرانس تمجید كرده اظهار داشت در قیاس با كنفرانسهای برگزار شده دیگر این كنگره از جهت نظم و سطح ستودنی بود. وی همچنین پیشنهاداتی جهت دور بعدی این كنگره ارائه نمود كه عبارت بود از:
1ـ تعیین معیارهای علمی و فكری و مواضع فكری در مقالات و اعلام آن به سخنرانان تا مواضعی در سخنرانیها اتخاذ نشد كه به جای اتحاد موجب تفرقه شود. به عنوان مثال سخنان سخیف خاخام صهیونیست توهینی به همه حضار در جلسه بود و حضار را آنقدر ناراحت كرد كه پس از سخنرانی وی هیچ كس برای او كف نزد.
2ـ در مقام پیگیری مفاد بیانیه اعضاء فعال عمل كنند.
3ـ مناسب است كمیسیونهای مستقل دینی تشكیل دهیم تا هر دین دارای یك كمیسیون و دفتری در محل همایش باشد و نظرات را جمعآوری كرده به عنوان موضع مشترك ارائه شود.
4ـ مناسب است به برخی از كشورها كه تجربه موفقی در گفتگوی ادیان دارند مسئولیتهای خاصی داده شود تا اموری را در تبیین كنگره بعهده گیرند.
5ـ علاوه بر ارتباط با كشورها مناسب است ارتباطی با امراكز علمی كه در مدیریت این نوع كنفرانسها توان و تجربه دارند ارتباط برقرار شود.
به عنوان مثال پژوهشگاهی كه بنده تأسیس كرده و ریاست آن را بعهده دارم و یا مركز گفتگوی ادیان و تمدنها كه تجربهای طولانی در این زمینه دارد میتواند با شما همكاری خوبی داشته باشد.
6ـ تهیه مجله علمی كه بتواند به چند زبان در جاهای مختلف چاپ شود و مقالات مناسبی چاپ كند و بعضی از مقالات مؤثرین حاضر در این كنگره در مجله منعكس شود.
7ـ پژوهشگاه ما آمادگی دارد به كسانی كه با دبیرخانه این كنگره دارند فرصت مطالعاتی بدهد تا با اسلام و تشیع آشنا شوند.
آقای ابیكایف نیز ضمن تشكر از حضور هیئت ایرانی اظهار داشت مقاله جنابعالی به لحاظ سطح علمی دقیق و به علل و عوامل نزاع بین ادیان و تعامل بین ادیان اشاره كرده بودند كه كاملاً در موضوع كنفرانس بود و نشان داد كه دانشمند برجستهای هستید ونظرات مناسبی دارید كه باید از آن استفاده كنیم. وی همچنین در خصوص استفاده از تجربیات ایران اظهار تمایل كرده و گفت این مسئله را با جدیت پیگیری كنیم.
در آخر جلسه وی بسیار صمیمانه حجتالاسلام والمسلمین رشاد را به دفتر كار شخصی خود برد و ضمن نشان دادن دیوار اتاق ساده خود كه دارای سه تابلو 1 ـ بسمالله 2 ـ نماد شهر آستانا 3 ـ نماد قزاقستان بود گفت ما به تازگی به این مكان آمدهایم و از آنجا كه كار خودر ا به تازگی شروع كردهایم شما در اینجا برای ما دعایی كنید كه كار ما با موفقیت باشد. حجت الاسلام و المسلمین رشاد نیز دعایی برای او قرائت نمود و ایشان آمین گفت. و اظهار داشت ما از حضور آقای صفرخانی بسیار خرسندیم و او مدیر موفقی است.
ضمیمه 6
گزارشی از ملاقات با آقای ماهاتیر محمد
در پایان روز چهارشنبه در هتل اكسوس محل اقامت آقای ماهاتیر محمد با حضور آقایان حجت الاسلام والمسلمین رشاد، دكتر حسینی كلباسی و خانم زهرا رشید بیگی این ملاقات انجام شد. حجت الاسلام والمسلمین رشاد ضمن معرفی خود و پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی به مطالعات این پژوهشگاه در زمینه اقتصاد اسلامی كه در تخصص آقای ماهاتیر محمد نیز هست اشاره نمود و ایشان را دعوت كرد ضمن حضور در ایران در جلسهای كه باحضور متخصصین این حوزه برگزار میشود سخنرانی نماید. وی همچنین از ایشان به خاطر سخنرانی مفیدشان تشكر نمود.
آقای ماهاتیر محمد نیز ضمن تشكر از دعوت به ایران عنوان نمود بنده با آقای احمدینژاد نیز ملاقات داشته و ایشان نیز از من دعوت نمودند كه به ایران سفر داشته باشم كه امیدوارم در آینده این سفر انجام شود ولی هفته آینده نیز به دعوت دانشگاهی در اصفهان عازم ایران هستم و سخنرانی در خصوص اقتصاد دارم.
وی همچنین از دیدار با هیئت ایرانی اظهار خشنودی كرد و قول داد در سفر دوم خود به ایران که بهار 86 صورت خواهد گرفت، در پژوهشگاه حضور پیدا کند.
« اشاره»
آشنایی با كشور قزاقستان
جمهوی قزاقستان با مساحت 300/717/2 كیلومتر مربع ، پهناورترین جمهوری آسیای مركزی است و از این حیث هشتمین كشور جهان محسوب میشود.
جمعیت این كشور حدود 15 میلیون تن است كه از این نظر بعد از ازبكستان در جایگاه دوم قرار دارد. حدود 60% از جمعیت كشور شهرنشین و 40% روستا نشین هستند كه هم اكنون 60% جمعیت را قزاقها و حدود 30% روسها و 10% بقیه اقوام را تشكیل میدهند. زبانهای رایج در این كشور قزاقی و روسی است كه البته فضای عمومی بیشتر در اختیار زبان روسی است.
آستانا
آستانا(آق ملا)حدود پانصد هزار تن جمعیت دارد و در میان دشت قیچاق واقع شده است هیچ كس از بادهای مداوم آن در تابستان و زمستان كه در حال وزیدن است بی نصیب نمیماند، فاصله شهر تا فرودگاه 17 كیلومتر است. بیش از هزاركیلومتر با آلماتا فاصله دارد كه این مسافت با هواپیما یك تا دو ساعت و با قطار 14 تا 20 ساعت پیموده میشود. آستانا بنا به تصمیم سازمان یونسكو شهر صلح نام گرفته و چهارمین پایتخت قزاقستان به شمار میآید. قبل از آن آلماتا و قزل آردا و خیلی قبلتر از آن اورینبورگ پایتختهای این كشور بودهاند. دلایل زیادی برای انتخاب آستانا به عنوان پایتخت جدید قزاقستان وجود داشته است كه مهمترین آن عبارتند از:
زلزله خیز بودن آلماتا
نزدیك بودن آن به مرز چین
وجود كارخانه
تسلط بر مرزهای شمالی و ایجاد تعادل در پراكندگی جمعیت. از زمان تصمیم رئیس جمهور قزاقستان در 10 سال قبل مبنی بر انتخاب آستانا به عنوانپایتخت جدید، تاكنون ساخت و ساز با سرعت و قدرت ادامه دارد و بیش از500 میلیارد دلار هزینه در برداشته است.
نشان شهر آستانه:
درخت سبز (با تریك) كه در افسانههای قزاقی یافت میشود به عنوان نماد و نشان این شهر انتخاب و ساخته شده است. این بنای زیبا كه از فلز و شیشه در قالب درختی تنومند بر افراشته شده، 105 متر ارتفاع دارد و به وسیله دو آسانسور مردم را از طبقه همكف به طبقات حمل میكند. درفاصله 97 متری آن سكویی قرار داد كه پنجه دست رئیس جمهوری قزاقستان با طلا به وزن 2 كیلوگرم حك شده است مردم با قرار دادن دست خود روی دست رئیس جمهور سرود آهنگی را میشنوند كه شعر آن توسط وی سروده شده است و این عمل را نوعی بیعت با رهبر كشورشان میدانند.
آلماتا:
شهر آلماتی از لحاظ جمعیت بزرگترین شهر این كشور است. از سال 1929 تا سال 1998 به عنوان پایتخت این كشور بوده و جمعیت آن 000/200/1 نفر میباشد. این شهر توسط روسها در سال 1845 م. در محلی به نام آلماتا (سرزمین سیب) بر سر راه جاده ابریشم تأسیس گردید. آلماتا شهری است سرسبز و پرآب كه آب رودهای آن در تابستان و زمستان جاری است.
نوع حكومت:
در كشو رقزاقستان حكومت از نوع جمهوری است رئیس جمهور در رأس قوه مجریه قرار دارد، مدت دوره ریاست جمهوری 7 سال است كه از طریق انتخابات عمومی برگزار میشود. براساس قانون اساسی این كشور رئیس جمهور باید قزاق باشد. رئیس جمهور كنونی آقای نورسلطان نظر بایف است كه در سال 1991 به این سمت انتخاب گردید و در دورههای بعد نیز تاكنون با رأی قاطع مردم انتخاب شده است. نخست وزیر توسط رئیس جمهور و با تأیید پارلمان انتخاب میشود. هم اكنون دانیال احمتوف پست نخست وزیری كشور را بر عهده دارد.
روابط فرهنگی و تاریخی جمهوری قزاقستان با جمهوری اسلامی ایران:
روابط فرهنگی و معنوی دو ملت ایران و قزاقستان به گذشتههای دور برمیگردد. به زمانی كه سرزمین توران (تركستان امروزی) همسایه ایران بوده است. كتاب اوستا منظومه حماسی شاهنامه از وقایع تاریخی و چگونگی این روابط خبر دادهاند.
مردم این شهر تا اواسط قرن سوم به زبان سغدی گفتگوی میكردند. منابع مربوط به افراسیاب در نوشتههای پارسی و تألیفات تركی یوسف بالاساغونی، قاتادغو بیلیك و دیوان لغات الترك محمود كاشغری در قرن یازدهم به عنوان خلاصه داستان قهرمانان در ادبیات شفاهی مردم ثبت و ضبط گردیده است.
با شكل گیری خانات قزاق و رقابت آنها با ازبكان كه موجب بروز اختلاف مرزی و تاخت و تازهای طرفین بوده است، زمینه مناسبی در جهت ایجاد رابطه دیپلماتیك میان ایران و خانات قزاق فراهم آمد. این روابط در دوره پس از نادر شاه ادامه یافت به گونهای كه ادیبان و فرهیختگان قزاق در سدههای اخیر، با فرهنگ و ادب ایرانی مأنوس گشتهاند و آبای، شاعر ملی قزاق در رأس آنها قرار دارد. با فروپاشی شوروی سابق و استقلال قزاقستان زمینه مناسبی در جهت تبادل و تعامل فرهنگ دو كشور فراهم شد و جمهوری اسلامی ایران اولین كشوری بود كه استقلال این جمهوری را به رسمیت شناخت. باگذشت یك دهه از دوره جدید، با توجه به مشتركات تاریخی، فرهنگی و دینی میتوان گفت روابط فرهنگی ایران و قزاقستان از رشد و توسعه چشمگیری برخوردار شده است.
این روابط براساس موافقت نامه دو كشور بوده در سال 1372 برابر 1993 به امضا رسیده است و هر پنج سال یك بار قابل تمدید میباشد.
در سالهای اخیر با سفر مقامات عالی رتبه دو كشور چندین سند همكاری و یادداشت تفاهم بین ایران و قزاقستان به امضا رسید. با تنظیم برنامه مبادلات فرهنگی در سال 1382 (2003) انتظار میرود همكاریهای فرهنگی و علمی بین دو كشور گسترش باید.
ادیان، مذاهب و فرقهها:
جمهوری قزاقستان به لحاظ موقعیت جغرافیایی، محل تلاقی و مرز سه دین جهانی- اسلام، مسیحیت و بودیسم است به همین جهت فرق و مذاهب منشعب از این ادیان فراوانند. از سوی دیگر آزادی ادیان در قزاقستان موجب فعالیت فرقههای نو ظهور و بعضاً گمراه كننده گردیده به نحوی كه این موضوع باعث نگرانی مردم و برخی از مسئولین دولتی كشور شده است.
فقه حنفی مورد قبول اكثریت مردم مسلمان قزاق است و شیعیان آذری و ایرانیان مقیم قزاقستان از فقه جعفری تبعیت میكنند. با توجه به موقعیت و جایگاه هر یك از ادیان و تعداد پیروانشان در جمهوری قزاقستان میتوان گفت: اسلام در رتبه اول، مسیحیت در رتبه دوم و بودیسم در رتبه سوم قرار دارد.
طریقت یسویه (432-562 ه.ق 1041-1167م):
طریقت یسویه به رهبری شیخ احمد یسوی شاعر، صوفی و اندرزگوی آسیای میانه بنیان نهاده شد. پس از آنكه استاد وی شیخ یوسف همدانی در سال 1140 م. وفات یافت، وی به عنوان یكی از چهار جانشین او در منطقه «یسی» به تعلیم پرداخت. وی اولین شاعر عارفی است كه تعلیمات خود را به زبان تركی بیان كرده است. از نظر این عارف «آن كه عاشق نیست، نه جان دارد، نه ایمان»
نخستین پیروان این فرقه، قزاقها و قرقیزهای صحرانشین بودند. درویشان حلقه خواجه احمد نیز تعلیمات استاد را در تمام خطه تركستان و تا اقصی نقاط ولگا، قفقاز و آسیای صغیر گسترش دادند. یسویه با نیرو گرفتن از زبان و فرهنگ منطقه حیطه نفوذ خود را تا آناتولی و بلغارستان گسترش داد. اما با پیشرفت فرقه نقشبندیه از نقش آن كاسته شد.
موقعیت اسلام در قزاقستان:
آسیای مركزی از دیرباز با اسلام پیوندی عمیق داشته و به یك عنوان فاكتور مهم و اساسی در پیوند و نزدیكی ملل آسیای مركزی نقش بسزایی داشته است. اسلام در سرزمین قزاقستان با توجه به دور بودن از مراكز اسلامی، استعداد آن را داشت كه حیات انسانی و اجتماعی قزاقها را تغییر دهد و خدمات ارزشمندی در جهت وحدت ملی و رشد فرهنگی آنان بنماید.
علیرغم تبلیغات وسیع كه از سوی مسیونرهای خارجی و مبلغین مسیحی در سالهای اخیر انجام گرفته است استقبال و حضور پرشور مسلمانان و دینداران قزاق در اماكن مذهبی این كشور قابل توجه میباشد. سفر آقای نظربایف رئیس جمهور قزاقستان به مكه و مدینه جهت ادای فریضه حج در سال 1994 برای ملت قزاق فراموش نشدنی است . به علاوه هر سال تعداد 2000 نفر از مسلمانان قزاق به زیارت خانه خدا نایل میشوند. طی ده سال گذشته تعداد مساجد از 25 به 2000 باب رشد یافته است تعداد نمازگزاران مساجد به سرعت افزایش یافته .
رفع محدودیتهای موجود بر سر راه تحصیل علوم دینی در این راستا حائز اهمیت است. در كنار مساجد، مدارس دینی افتتاح شد. هم اكنون در شهرهای چیمكنت و آلماتی مراكز علوم دینی دخترانه و پسرانه وجود دارد كه دانشجویان در آنها به فراگیری علوم دینی مشغولند. علاوه بر ، دانشگاه روحانیت به شیوهی آكادمیك در رشتههای مختلف دینی هر سال دانشجو میپذیرد. مركز اسلامی نورمبارك مصر نیز درآلماتی به ترتیب طلاب و روحانیون شاغل در مساجد پرداخته است.
© تمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به مدیریت حوزه علمیه استان تهران می باشد